Contactimprovisatie leren door erin les te geven
Ilja in de Siwa woestijn. Fotograaf: Mohamed Rabea
WERKPLEZIER & DIDACTIEK | In Egypte, waar contactimprovisatie nog bijna niet bekend is, leerde dansdocent Ilja Geelen er juist alles over. Niet door hierin lessen te volgen, maar door ze te geven: juist door de stof over te dragen ging ze die zelf beter begrijpen. In dit artikel deelt ze waarom ze zich bij deze groep zo veilig voelde om zich kwetsbaar op te stellen.
Lesgeven in Egypte
Bijna twee jaar geleden vond ik een home away from home in Caïro, de hoofdstad van Egypte. Ik zou in die stad in residentie gaan voor het festival Contemporary Dance Nights, maar had besloten al wat eerder te die kant op te gaan. Ik wilde alvast de omgeving verkennen en wennen aan de drukte. Dat ik daar tijd nodig voor zou hebben, wist ik omdat ik een half jaar daarvoor al twee weken in Caïro was geweest. Ik was toen via een open call geselecteerd voor een programma voor een aantal Europese choreografen. In een razend tempo werd ik toen rondgeleid door alle dansstudio’s, theaters, culturele instellingen en meetings met zo ongeveer alle Egyptische dansers en choreografen die er enigszins toe doen. Waren we niet op bezoek of in een meeting, dan zaten we samen vast in de chaos die ze daar ‘verkeer’ noemen: toeterende auto’s, minibusjes zonder deur of koplampen, paarden met karren, roekeloos overstekende voetgangers en hele gezinnen samen op één scooter.
In die brei van indrukken herinnerde ik me van de meeste bezoeken en ontmoetingen maar weinig. Eén van de plekken die me wel scherp was bijgebleven was dansstudio Danssabeel. Deze plek bood een oase van rust in deze hectische periode. Dus voordat ik in residentie ging bij Contemporary Dance Nights, aan de andere kant van de stad, legde ik alvast contact met de eigenaresse van Danssabeel om een workshop te geven in ruil voor een paar nachtjes onderdak in het pand.
Danssabeel is een Arabische woordspeling die zoiets betekent als ‘danspad’ of ‘weg van de dans’, maar ook verwijst naar een oase of waterbron. De dansstudio wordt door eigenaresse Dalia el Abd grappend “de vissenkom” genoemd, omdat die zoveel mensen met het sterrenbeeld vissen lijkt aan te trekken. In het begin was ik een beetje huiverig dat het me te zweverig zou worden. De ruimte was nogal zen-achtig ingericht, er brandde wierook en in de keukenkastjes was geen enkel bewerkt product te vinden - en geen koffie! Maar ik volgde er wat lessen en al snel ontdekte ik: dit is niet alleen een plek om tot rust te komen, maar ook om ontzettend veel plezier te hebben en al je emoties de vrije loop te laten! Of dat nou is door meditatie, de lucht in elkaar meppen, of als een dier in het rond springen. Die veiligheid werd aangemoedigd door de docenten, maar zat ook voor een groot deel in hoe de leerlingen in de les stonden - zoals ze later ook mijn les instapten: open, eerlijk, in het hier en nu, kwetsbaar en zelfstandig. En geitenwollensokken Dalia bleek enkele verhitte politieke discussies later gelukkig ook een ontzettend felle, energieke en licht dominante kant te hebben.
Ik woonde een paar nachten in deze vissenkom, in een kamertje grenzend aan de dansstudio. ‘s Ochtends werd ik wakker van de muziek en het stemgeluid van de balletlessen van Salvatore Cataldo, een altijd glimlachende charismatische Italiaanse balletdanser die de beste knuffels ooit geeft en het hoofd van alle mannen én vrouwen in de Egyptische dans- en theaterwereld op hol brengt. En die de allerbeste technieklessen geeft, juist omdat hij zelf altijd de ‘slechtste’ leerling was. Dát herkende ik meteen. Ik had onlangs een duet gemaakt in Marokko, terwijl ik partnering meestal spannend en moeilijk vond. Mijn danspartner had echter nog minder ervaring dan ik, en door hem te leren wat ik wél wist en kon, verdiepte ik mijn technische begrip enorm!
Aangemoedigd door de veilige omgeving die Danssabeel bood, besloot ik er na mijn residentie terug te komen om een lessenreeks contactimprovisatie te geven - iets wat ik tot voor kort nooit voor mogelijk had gehouden. Ik deed het toch, denk ik, omdat ik voelde: hier mag ik experimenteren. Maar ook: hier word ik echt gezien en mag ik vanuit mijn kwetsbaarheid lesgeven. Dus werd ik net als Salvatore een hele goede docent in een bewegingsvorm waar ik tot niet al te lang geleden zelf helemaal niet zo sterk in was.
…
Benieuwd naar het hele verhaal? Log in om verder te lezen.
WERKPLEZIER & DIDACTIEK
Over één ding zijn dansdocenten het allemaal eens: wat een uitdagend en veelzijdig beroep hebben wij! Door middel van dans kunnen wij leerlingen begeleiden in hun algemene leerproces. Aan de hand van verschillende didactische werkwijzen leren we ze elke keer dat stapje meer. En dat geeft ons voldoening. Als dansdocent sta je er echter ook vaak alleen voor. Het is vaak creatief zoeken naar oplossingen voor de problemen waar je tegenaan loopt. Hoe bereid je je schooljaar voor? Hoe ga je te werk binnen verschillende contexten? Hoe gaan we de eindvoorstelling vormgeven? Maar vooral… Hoe behoud ik plezier in mijn beroep? Dat alles lees je in de rubriek ‘Werkplezier & Didactiek’!
Dansdocent Alina Jacobs krijgt vaak te maken met (volwassen) leerlingen die onzeker worden van dansimprovisatie. In haar vorige artikel deelde ze hoe de lesmethode Lex Padilla Dance Concept® haar helpt om deze leerlingen te begeleiden. In dit artikel deelt Alina haar eigen inzichten en tips vanuit haar praktijkervaring. Ze vertelt welke gesprekken integraal onderdeel uitmaken van haar lessen en deelt interventies die je kunt toepassen wanneer je leerlingen tijdens het improviseren vastlopen en piekeren.
De afgelopen vijftien jaar is de methode Taal- en Rekendans uitgegroeid tot een bekende onderwijsmethode voor het jonge kind. Onderwijsprofessionals zien steeds beter hoe dans kan bijdragen aan de onderwijsdoelen op voorscholen, peuterspeelzalen en basisscholen. In dit artikel deelt grondlegger Lenneke Gentle de ontstaansgeschiedenis van de methode, wetenschappelijke inzichten over bewegend leren en succesverhalen van dansdocenten. Laat je inspireren!
Veel jongeren en volwassenen vinden dansimprovisatie spannend: ze voelen zich onzeker, denken veel na en weten niet hoe te beginnen. Dansdocent Alina Jacobs deelt in dit artikel hoe de methodiek van het Lex Padilla Dance Concept® uit Duitsland haar helpt om veilige kaders te creëren. Hiermee leren leerlingen stap voor stap vaardigheden, kennis, ervaring en zelfvertrouwen opbouwen om vrij te kunnen dansen. De methode combineert improvisatie en techniek en je kunt hem inzetten voor alle dansstijlen en -talen. Inclusief voorbeeldoefeningen!
Doen jouw leerlingen nog zo hard hun best maar gaan ze niet vooruit? Misschien doen ze juist té hard hun best. Daardoor zitten ze ‘in hun hoofd’, bouwen ze spierspanning op en blijven ze vastzitten in oude bewegingspatronen. Dansdocent Ilja Geelen legt uit hoe ze haar leerlingen helpt om de vertaalslag te maken van ‘hun best doen om correcties te onthouden’ naar ‘het lichaam toestaan om te leren’. En van ‘te veel nadenken’ naar ‘denken met het lichaam’.
In Egypte, waar contactimprovisatie nog bijna niet bekend is, leerde dansdocent Ilja Geelen er juist alles over. Niet door hierin lessen te volgen, maar door ze te geven: juist door de stof over te dragen ging ze die zelf beter begrijpen. In dit artikel deelt ze waarom ze zich bij deze groep zo veilig voelde om zich kwetsbaar op te stellen.
Nieuwe ontwikkelingen in de kunsten en het onderwijs dwingen leerkrachten om mee te bewegen. Ook dansdocenten in het buitenschoolse werkveld kunnen hun inspiratie halen uit deze ontwikkelingen. In dit artikel kijkt dansdocent Lisa Cats met een kritische bril naar de danslessen die ze geeft op dansscholen. Dat doet ze aan de hand van het didactisch model Wicked Kunsteducatie. Kijk mee in Lisa’s praktijk en laat je inspireren door de laatste ontwikkelingen in het (kunst)onderwijs.
Spanning, stress en zenuwen… Om je leerlingen optimaal te laten presteren op het podium is het belangrijk om ze ook mentaal goed voor te bereiden. Annemiek Tiemens van het lectoraat Performing Arts Medicine van Codarts vroeg aan sport- en prestatiepsycholoog Diana van Winden hoe je dat het beste kunt doen. Samen schreven ze dit artikel over de mentale aspecten van dansprestaties, met 5 praktische tips om je leerlingen hierbij te ondersteunen. Zodat ze zo goed mogelijk met de spanning voor de eindvoorstelling kunnen omgaan!
Hoe beoordeel jij de voortgang van jouw leerlingen? En wanneer? Het cijfer dat Jacqueline de Kuijper als dansstudent aan het einde van een semester kreeg kwam voor haar gevoel zomaar uit de lucht vallen. Irritant! Daarom dook ze voor dit artikel in de theorie van ‘formatieve beoordelingen’. Oftewel, toetsmomenten die niet enkel het leerproces (achteraf) meten, maar daar ook (doorlopend) aan bijdragen. Ontdek hoe heldere beoordelingscriteria, peer coaching en zelfreflectie de ontwikkeling en zelfstandigheid van je leerlingen stimuleren.
De groep ouderen die wil (blijven) dansen wordt steeds groter! Gelukkig kunnen zij vaak prima meedraaien in de reguliere danslessen. Vooral ouderen die hun hele leven hebben gedanst. Zij vinden het juist leuk om in de les te staan met jongere mensen. Ze willen dat danslessen worden ingedeeld op niveau en niet op leeftijd. Ook willen ze nog steeds nieuwe dingen leren en artistiek uitgedaagd worden. Dat vertelden de modellen tijdens onze fotoshoot over dansmode voor oudere dansers.
Volgens Maud Bakker heeft inclusiedans alles te maken met verbinding én met de kern van het menselijke bestaan. Ze deed vorig jaar een verkennend en kleinschalig afstudeeronderzoek naar de ervaring van lichamelijke vrijheid bij een divers mixed-abled theatergezelschap. In dit artikel formuleert ze haar visie op technische danslessen in inclusieve context. Wat draagt techniek bij aan de vrijheid die we in ons lichaam ervaren? En hoe verhoudt dit zich tot de verbindende kracht van dans?
Hoofdredacteur Jacqueline de Kuijper weet sinds 2019 dat ze autistisch is, maar is daar pas sinds kort echt open over. Nu het Autism Acceptance Month is voelt ze zich geroepen haar verhaal te delen. In dit artikel reflecteert ze op de danslessen die ze heeft gehad en waar ze tegenaan liep. Wat heeft zij nodig om te floreren in een dansles? En wat hadden haar dansdocenten kunnen doen om haar beter te begeleiden? Ontdek welke 5 drempels zij heeft ervaren.
Tobias Monsanto is dansdocent en heeft autisme. Ondanks dat hij de struggles en strengths van zijn autisme kent, blijft hij zoeken naar betere manieren om hiermee om te gaan. Zo ook in het dansles geven: wat werkt wel en niet voor hem? Maar net zo belangrijk: hoe geef je les aan iemand die autisme heeft? In dit artikel combineert Tobias zijn ervaring als leerling en docent met autisme om je dat uit te leggen.
Op welke manieren geven dansdocenten instructies en feedback aan hun leerlingen? Dat is onderzocht door het lectoraat Performing Arts Medicine van Codarts Rotterdam. Hieruit blijkt dat dansdocenten nog niet altijd de beste strategieën hanteren. Zo zouden ze vaker open vragen mogen stellen aan hun leerlingen. Oftewel, er is ruimte voor verbetering! Daarom leggen bewegingswetenschappers Annemiek en Larissa in dit artikel uit wat constructieve feedback is, en geven ze je 5 tips om jouw vaardigheden hierin te verbeteren.
Geef jij les aan kleuters? Dan kun je hen in jouw dansles aan een grotere woordenschat helpen! In haar vorige artikel beschreef Saskia Sap haar onderzoek naar dansend taal leren voor NT-2 kleuters. Dat zijn kinderen voor wie Nederlands niet hun moedertaal is. Deze keer vertelt ze waar de uitdagingen zitten als je zelf als dansdocent met dansend taal leren aan de slag wil. Want bewust aan taalontwikkeling werken in je dansles vraagt een andere focus dan je gewend bent. Lees verder voor 10 tips voor een succesvolle taaldansles.
Dans kan jonge kinderen helpen bij het leren van een nieuwe taal. Dat blijkt uit onderzoek van danspedagoog Saskia Sap, dat zij onlangs afrondde bij het Lectoraat Kunsteducatie in Amsterdam. In het boekje Dansend Nederlands leren voor NT2-kleuters (2023) beschrijft zij haar TOLD-model, dat ze op drie basisscholen testte. Werk jij ook met kleuters? In dit artikel lees je over het onderzoek! In een volgend artikel geeft Saskia tips hoe jij als dansdocent aan de taalontwikkeling van kleuters kan bijdragen.
In dit artikel geeft Maud een inkijk in haar onderzoek en gesprekken met experten uit het Vlaamse (dans)onderwijs. Dans is volgens Maud namelijk een voor de hand liggende onderwijsmethode. Of zou dat in ieder geval moeten zijn. Ontdek welke rol jij als dansdocent daarbij kan spelen en krijg een eerste, korte inkijk in haar boek Zeppelin muzische inspiratiegids dansexpressie. Dat verschijnt in het najaar van 2023 bij Pelckmans Uitgeverij.
Spelend leren is hot topic binnen onderzoek naar onderwijs aan jonge kinderen. Spelen is namelijk een basisbehoefte van kinderen - én van volwassenen! Volgens danspedagoog Saskia Sap is de dansles daarvoor dé plek. Je kunt dans namelijk heel speels aanbieden. Misschien doe jij dit (on)bewust ook al. Maar helaas zijn nog veel danslessen sterk docentgestuurd en gericht op nadoen. In dit artikel legt Saskia daarom uit waarom spelend leren zo belangrijk is en hoe je dit in jouw danslessen kunt stimuleren!
Pas ná haar opleiding Docent Dans leerde Ilja Geelen welke lesmethodes het beste bij haar passen. Dat waren dus niet de technieklessen die ze kende van de dansacademie! In allerlei workshops merkte Ilja namelijk: hoe meer vrijheid, hoe meer ze groeide als danser. Juist op technisch vlak! In dit artikel deelt ze hoe ze deze ontdekking vertaalt naar haar hedendaagse danslessen voor jongeren. Met een flinke dosis improvisatie en verbeelding, simpele herhaalbare oefeningen en ruimte voor verschillende leerstijlen.
Heb jij ook leerlingen die ‘te veel in hun hoofd zitten’ tijdens de dansles? Ilja Geelen kreeg van haar dansdocenten alsmaar te horen dat ze meer moest ontspannen. Dat ging moeizaam. Maar inmiddels heeft ze ontdekt welke technieken wél bij haar werken. Via dansworkshops, eigen training en… mountainbiken! In dit artikel deelt Ilja een aantal oefeningen, tools en mindsets die haar hebben geholpen. En hoe die haar visie op danseducatie hebben gevormd.
In de rugzak van breakers vind je dezelfde voorwerpen terug: sneakers, water, deo en een schriftje, vaak niet in goede staat. In ‘The little black book’ komen doorheen de jaren hun creaties terecht. Cedric’s little black book - dat eigenlijk rood was - is voor hem een onmisbaar handboek geworden voor het lesgeven in break. En een belangrijk hulpmiddel voor leerlingen die van een theoretische aanpak houden. Want ook ‘denkers’ kunnen goede dansers worden!
Lessen voorbereiden. Als dansdocent ben je er bijna dagelijks mee bezig. Hoe kunnen we dat een stuk makkelijker maken? In dit artikel beschrijft docentenopleider Saskia Sap de opbouw van een kort werkplan dans. En hoe je de gekozen doelen uitwerkt naar concrete oefeningen per dansles. Door van tevoren goed na te denken over wat je in de les gaat doen, waarom en welke werkvormen je wilt gebruiken, sta je straks met veel meer plezier en zelfvertrouwen les te geven!
Heb je dat ook soms? Bij het voorbereiden van een dansles weet je niet waar je moet beginnen. Losse ideeën en een paar muzieknummers buitelen door je hoofd, maar het lukt je niet om er een eenheid van maken. Een werkplan maken is dan de oplossing en halveert je voorbereidingstijd! Docentenopleider Saskia Sap geeft graag tips hoe je zo’n werkplan maakt. In deel 1 van dit artikel helpt ze jou bij het formuleren van je doelstellingen.
Hoe houd je leerlingen gemotiveerd en betrokken bij de dansles? Dat is misschien wel één van de belangrijkste vraagstukken die Cedric Van Eesbeeck als dansdocent bezighouden. Een deel van het antwoord is volgens hem te vinden in de doelstelling waar naartoe gewerkt wordt. In dit artikel vertelt Cedric hoe hij twee leerlingen heeft geholpen hun motivatie te herontdekken, door samen met hen te kijken naar waarom zij dansen en hoe zij hun doelen kunnen bereiken.
Dansen als uitlaatklep. Dit ervaart Rosa Poels in lessen van de Noorse choreograaf Jon Ole Olstad. In zijn danslessen kan ze haar emoties verwerken zonder erover te hoeven praten. Ze is daar zo van onder de indruk dat ze haar masterscriptie erover schreef. In dit artikel deelt ze de uitkomsten van haar onderzoek om jou als dansdocent te inspireren. Lees verder voor 6 tips om het therapeutische effect van dans te stimuleren tijdens jouw danslessen.
De visie en missie van Dansdocent.nu zijn in de afgelopen drie jaar niet veranderd. Het is vanaf het begin van Dansdocent.nu in 2019 ons doel geweest om dansdocenten bij te scholen middels informatieve, inspirerende en goed onderbouwde artikelen. Wat wél veranderd is, is hoe we de missie verwoorden. In dit artikel legt oprichter en hoofdredacteur Jacqueline de Kuijper uit wat ze met dit online magazine voor dansdocenten wil bereiken en hoe haar visie zich gevormd heeft.
Waarom stoppen sommige leerlingen met dansen? Hoe houd je ze betrokken bij je dansles? En hoe inspireer je hen om een leven lang te blijven dansen, of zelfs professioneel danser te worden? Dat zijn vragen die Cedric van Eesbeeck als autodidactische dansdocent bezig houden. Gaandeweg heeft hij drie manieren ontdekt om de interesse van zijn leerlingen te wekken en te behouden, in de hoop dat dans altijd een onderdeel van hun leven zal blijven.
Rimke Saan werkt nu ruim twee jaar als dansdocent op een basisschool voor kinderen met een taalontwikkelingsstoornis. Al doende heeft ze geleerd hoe ze het beste danslessen kan geven aan deze leerlingen. In dit artikel zet ze haar ervaringen om in tips voor docenten die net als zij in het speciaal onderwijs aan de slag gaan. Maar ook als je in het reguliere onderwijs werkt kunnen deze tips waardevol zijn, want één op de twintig kinderen heeft moeite met taal!
Muzikaliteit, we nemen het vaak voor lief. Een leerling lijkt muzikaal, of niet. Maar als dansdocent heb je jouw muzikaliteit waarschijnlijk gaandeweg verworven, al ben je je hier misschien niet bewust van geweest. Muzikaal zijn kun je leren. Daarom is het belangrijk om hier ook in de dansles aandacht aan te besteden! In dit artikel legt Cedric van Eesbeeck uit hoe hij dat in zijn danslessen breaking doet aan de hand van bodydrumming.
Kinderen van 1 tot 4 jaar vormen de eerste leeftijdsgroep waaraan we dansles kunnen geven. Toch wordt er op de meeste docentenopleidingen weinig aandacht besteed aan peuterdans en vinden stages alleen plaats in kleutergroepen en daarboven. Veel dansdocenten leren het lesgeven aan peuters dus in de praktijk, met vallen en opstaan. Wat zijn de kenmerken van een goede peuterdansles en waar moet je rekening mee houden? Docentenopleider Saskia Sap gaat de danslessen voor peuters te lijf met behulp van acht geboden.
Ilja Geelen
Ilja Geelen is hoofdredacteur van Dansdocent.nu. Ze heeft een bachelor Docent Dans van ArtEZ in Arnhem, en een master Culturele Antropologie en Ontwikkelingsstudies van de Radboud Universiteit in Nijmegen. Sindsdien combineert ze verschillende rollen als maker, docent, performer, schrijver en organisator. Ze begon haar carrière in Marokko, waar ze twee jaar woonde. Nu choreografeert ze regelmatig in Egypte en woont ze ‘in een koffer’.
Ilja begon bij Dansdocent.nu in 2022 als redacteur Young Dance Professional en schreef toen over haar ervaringen als dansdocent in Marokko. Al snel kwamen daar klussen als eindredacteur en nieuwsredacteur bij. En sinds november 2024 dient Ilja Dansdocent.nu als tweede hoofdredacteur. In deze rol is zij verantwoordelijk voor het aansturen van de andere redacteuren.
De kerndoelen van het leergebied kunst en cultuur zijn in 2024-2025 geactualiseerd. In de nieuwe conceptkerndoelen wordt dans voor het eerst expliciet en gelijkwaardig naast andere kunstdisciplines benoemd. Dat betekent dat volgens deze conceptkerndoelen elke leerling in Nederland op school met dans in aanraking zal komen! Dat geldt voor het primair onderwijs, de onderbouw van het voortgezet onderwijs en het (voortgezet) speciaal onderwijs. Dansdocent Maedy de Miranda - Tol, lid van het kerndoelenteam, vertelt er in dit artikel meer over.