IJs, vuur en flierefluiters: een speelse balletles voor kinderen van 8 tot 10 jaar
Foto: Matt Forster (Unsplash)
MUZIEK & LESMATERIAAL I Wil jij ook wat meer speelsheid in je danslessen brengen? In deze klassieke balletles voor kinderen combineert Saskia Sap danstechnische elementen met spel en creativiteit. Dansgevoel, techniek en elementen van spanning en uitdaging smelten samen in een speelse omgang met muzikaliteit. Met als belangrijkste spelregel: goed luisteren en reageren! De termen staccato en legato staan hierin centraal.
Speels én technisch leren
Als stagebegeleider zie ik regelmatig dat beginnende dansdocenten een strikte scheiding maken tussen ‘spelen’ en ‘leren’. Ook in een klassieke balletles voor kinderen. Zo van: even een spel tussendoor is prima, maar daarna moet er wel een serieuze oefening volgen. Zelfs ervaren dansdocenten worstelen soms in hun balletlessen met de balans tussen spelen en leren. Hoe vaak vragen leerlingen niet aan hen om dat ene spel, en kijken ze somber als ze weer aan de barre ‘moeten’? Ik vind het daarom een leuke uitdaging om ervoor te zorgen dat elke dansopdracht zowel een leermoment als een spelelement heeft. En dat kan ook heel goed in de klassieke kinderdansles!
Zoals ik in mijn eerdere artikel voor Dansdocent.nu schreef, is spelend leren eigenlijk altijd aan te raden! Het geeft namelijk spelplezier, motivatie en een gevoel van autonomie, waardoor het geleerde beter wordt opgenomen. Voor de duidelijkheid: 'speels' betekent voor mij niet 'spelletjes doen', maar luchtiger en creatiever omgaan met bestaande basisoefeningen. Je kan dus zelfs een tendu-oefening speels maken! Het betekent ook niet dat alles met een verhaaltje moet, zoals bij de jongste kleuters. Het speelse kan bijvoorbeeld zitten in af en toe een wedstrijdelement toevoegen, in muzikale uitdagingen, en in momentjes van persoonlijke creativiteit.
Hieronder deel ik een voorbeeld van een kinderballetles voor ongeveer de leeftijd van 8 tot 10 jaar. Maar deze dansles kan met wat kleine aanpassingen ook voor kinderen tot 12 jaar worden gebruikt.
Lesplan: Ijs en vuur (en flierefluiters)
Materiaal en voorbereiding:
Deze les kun je helemaal zonder materialen geven. Voor het adagio kunnen linten in de handen (of aan de polsen geknoopt) een mooie toevoeging zijn.
Leerdoelen:
De leerlingen kunnen het verschil tussen staccato en legato horen in de muziek
Aan deze muzikale contrasten kunnen ze bijpassende danskwaliteiten koppelen (strak en ritmisch versus zacht en vloeiend)
Deze danskwaliteiten kunnen ze herkennen in enkele basis balletbewegingen (zoals tendu, jeté, plié)
De leerlingen kunnen een choreografie uitvoeren waarin (om de beurt) verschillende rollen voorkomen, dus waarin niet iedereen synchroon hetzelfde beweegt. De leerlingen kunnen dus in groepjes op hun beurt wachten terwijl een andere groep beweegt, en aan de muziek horen wanneer zij mogen starten.
…
Aan de slag met deze leerdoelen? Log dan in om verder te lezen!
MUZIEK & LESMATERIAAL - KINDEREN
Als dansdocent ben je veel tijd kwijt met voorbereiding. Uren die niet betaald worden. Vooral muziek zoeken voor een nieuwe les is een hels karwij. Wie kent er nog een leuk liedje over de winter? Of over vlinders? Leeuwen? Bijen? En welke oefening doen we daar bij? Help! Onze redacteur Muziek & Lesmateriaal schrijft artikelen met oefeningen en lesplannen voor danslessen voor kinderen. Deze worden vergezeld van muzieksuggesties, zodat jullie nooit meer lang hoeven te zoeken naar een geschikt muzieknummer!
In dit derde lesplan van Merel Caminada over elastiek/tricot werk je met je leerlingen aan ontspanning en aan samenwerking. De kinderen leren hun spieren bewust te ontspannen zonder de controle te verliezen over hun lichaam. Die ontspannen bewegingskwaliteit integreren ze vervolgens in een creatieve samenwerkingsopdracht. Zo leren ze tijdens het dansen de fysieke en mentale rust te behouden om te kunnen luisteren naar de ander. Ook in een opdracht waar ze eigenlijk dolenthousiast van worden en waardoor ze het liefst hyper door de zaal rennen!
Dit artikel is Rimke’s vierde en laatste lesplan waarin zij experimenteert met de digibord-apps van Nederlands Dans Theater op de basisschool. Dit keer gaat zij aan de slag met de dansapp voor groep 3 en 4: Parade. Zij onderzoekt hoe ze het thema schilderen kan behandelen met deze app. Daarmee geeft ze een eigen draai aan de app: ze gebruikt wel de werkvormen maar niet de thema’s. Rimke’s lesplannen over de NDT-apps zijn gratis, ook voor niet-leden van Dansdocent.nu.
In dit artikel deelt Rimke niet één nieuw lesplan, maar een reeks van vier lessen. De leerlingen van groep 5 gaan in deze lessen aan de slag met het thema samenwerken. Rimke haalde haar inspiratie uit de NDT dansapp voor groep 5 en 6: Dreamplay. Ze schreef eerder al een lesplan over de dansapp Cacti en binnenkort ook over de andere twee apps. In deze lesplannen experimenteert Rimke met de apps en deelt ze haar ervaringen van de basisschool waar zij werkt.
Dit is de eerste van vier lesplannen die dansdocent Rimke Saan schrijft over de vier digibord-apps voor het basisonderwijs van Nederlands Dans Theater. Een vervolg op de podcastaflevering met de makers van deze apps: Eva Monen en Desirée Veraart. In deze lesplannen experimenteert Rimke met de apps en deelt ze haar ervaringen, en die van de leerlingen en leerkrachten op de school waar zij werkt. Dit eerste lesplan is geïnspireerd op de app voor groep 1 en 2: Cacti.
Tijdens het geven van lessen in contactimprovisatie in Caïro merkte Ilja Geelen dat de meeste van haar leerlingen hun bekken op slot zetten. Zowel beginners als ervaren dansers verloren daardoor hun balans of bewogen houterig. Daarom maakte ze speciaal voor hen een les gericht op het loslaten van het bekkengebied, voor meer balans en flow. Dit lesplan zit vol technisch onderbouwde improvisatie-oefeningen die ook goed kunnen worden toegepast in een les hedendaagse danstechniek!
In dit lesplan van Merel Caminada gaan je leerlingen (6-9 jaar) weer aan de slag met elastiek. Dit keer werk je aan hun reactiesnelheid door hen te laten dansen als een elastiek dat door de lucht schiet. Je onderzoekt zo samen hoe je de knop in je hoofd kunt omschakelen om je lichaam direct te laten reageren. Dit ervaren ze als bevrijdend! Dit lesplan is het tweede in een reeks, maar kan ook als losse les worden gebruikt.
In dit lesplan van Merel Caminada gaan je leerlingen aan de slag met elastiek/tricot. Door dit materiaal te onderzoeken werk je met hen aan hun bewustzijn van spierspanning. Je onderzoekt samen hoe ze verschillende soorten spanning kunnen laten ontstaan in hun eigen lichaam en tussen twee lichamen in. Deze eerste dansles voor kinderen vormt de basis voor twee andere speelse lessen die binnenkort volgen.
Vroeger kreeg Ilja Geelen blinde paniek bij elke vorm van partnering, nu werkt ze als docent contactimprovisatie in Egypte. Hier deelt ze een van haar lessen zoals ze die geeft in Cairo, aan een groep dansers en bewegers met uiteenlopende niveaus. Haar lesplan laat leerlingen grounding, gewichtsverdeling en fluïditeit onderzoeken. De oefeningen zijn technisch onderbouwd, dus ook geschikt als je aan de slag wilt met duetten, of je leerlingen hun begrip van de hedendaagse danstechniek te verdiepen.
Wil jij ook wat meer speelsheid in je danslessen brengen? In deze klassieke balletles voor kinderen combineert Saskia Sap danstechnische elementen met spel en creativiteit. Dansgevoel, techniek en elementen van spanning en uitdaging smelten samen in een speelse omgang met muzikaliteit. Met als belangrijkste spelregel: goed luisteren en reageren! De termen staccato en legato staan hierin centraal.
Maud Tielemans heeft onlangs een boek gepubliceerd: de Muzische Inspiratiegids Dansexpressie. Daarin deelt ze tal van dansactiviteiten voor leerlingen in het basisonderwijs. In dit artikel deelt ze een van de lesplannen uit haar boek, voor kinderen van 7 tot 9 jaar. In deze dansles, op basis van de voorstelling Rain van Anne Teresa de Keersmaeker, leren leerlingen zelf dansbewegingen creëren en maken ze hun eigen regen-choreografie. Die combinatie van kijken en creëren is waardevol, vertelt Maud.
Geef jij les aan kleuters? Dan kun je hen in jouw dansles aan een grotere woordenschat helpen! In haar vorige artikelen beschreef Saskia Sap haar onderzoek naar dansend taal leren voor NT2-kleuters en gaf ze didactische tips. Nu deelt ze een lesplan taaldans met je, met als thema: winter. In deze dansles leren kleuters wat langzaam en snel bewegen is, de namen van hun lichaamsdelen, en winter-woorden als ‘de schaats’, ‘het wak’ en ‘bibberen’.
Geef jij les aan peuters of kleuters die nog niet veel gedanst hebben? Dan kun je deze dansles met ze doen, aan de hand van het prentenboek Lila gaat dansen! Hierin doet Lila namelijk voor het eerst mee aan een dansles. Door mee te bewegen met het verhaal krijgen jonge kinderen een idee van hoe een dansles eruitziet. In dit lesplan geeft Astrid Spit (de auteur) extra oefeningen, tips en muzieksuggesties mee voor een vrolijke kennismaking met dans.
Ditmaal schrijft Rimke Saan een lesplan over ‘de aarde’. Ze begon deze keer zonder inspiratie met haar zoektocht naar een nieuw lesthema. Maar ze eindigde met een dansles waar haar leerlingen veel plezier aan beleefden! De planeet aarde is namelijk een thema waar leerlingen uit groep 3 tot en met 5 veel interesse voor hebben, en waar je alle kanten mee op kan. In dit lesplan neemt Rimke je mee naar ons heelal met zwevende planeten, en van kolkende zeeën naar lava-spuwende vulkanen.
Dit jaar is het thema van de kinderboekenweek ‘Bij mij thuis’. Daarom heeft Astrid Spit een lesplan bedacht aan de hand van het prentenboek Bij ons in de straat. In deze dansles leren de kinderen dat ieder thuis er net even anders uitziet. De les is geschikt voor de lessen peuter- en kleuterdans bij jou in de dansschool, én voor kinderen in groep 1 tot en met 4. Met suggesties hoe je de oefeningen voor basisschoolleerlingen uitdagender kunt maken.
Saskia Sap neemt kleuters graag mee in de wereld van de schilderkunst. Want in danslessen kun je heel goed andere kunstvormen gebruiken! In dit lesplan deelt zij haar ideeën voor leuke oefeningen en geeft daar muziektips bij. De leerdoelen waaraan gewerkt wordt, zijn onder andere het laten zien van verschillende bewegingskwaliteiten en zichzelf durven presenteren voor de groep. Ook werken de kinderen ongemerkt aan hun grove en fijne motoriek, wat kan helpen bij het leren lezen en schrijven.
Heb jij al eens onze mooie lesplannen voor peuterdans en kleuterdans gebruikt? Sinds een jaar delen we op Dansdocent.nu maandelijks een nieuw lesplan voor danslessen met peuters en kleuters. Een van onze redacteuren voor deze rubriek is Astrid Spit uit Hengelo. Zij geeft wekelijks les op diverse basisscholen en heeft al twee prentenboeken geschreven. In dit artikel deelt ze haar tips en ervaringen, zodat ook jij deze leuke uitdaging aan durft te gaan!
Ditmaal schrijft Rimke Saan haar lesplan geïnspireerd op het prentenboek De parkiet, de zeemeermin en de slak van Annemarie Haeringen. Hoewel de titel weinig verklapt, neemt dit boek je mee in het leven van de beroemde kunstenaar Henri Matisse. Het boek illustreert hoe hij het schilderen inruilde voor het maken van kunstwerken van knipsels. In deze dansles ervaren leerlingen (uit groep 4 en 5) hoe zij kunnen schilderen met hun hele lichaam.
“De wolken verdwijnen, de zon gaat weer schijnen, iedereen is blij…” Met dit vrolijke liedje in haar hoofd bedacht dansdocent Astrid Spit een nieuw lesplan, want ze is dol op de lente! Daarom gaan haar danslessen voor peuters en kleuters nu over bloemen en vlinders. In dit vrolijke lesplan deelt ze haar favoriete oefeningen, met bloemen, sjaaltjes en hoepels. De kinderen gaan het lentegevoel in de dansles zelf creëren en ervaren. Dansplezier gegarandeerd!
Lesgeven op een school waar de kinderen de Nederlandse taal niet zo goed spreken en de spanningsboog kort is. Hoe doe je dat? Simone Narraina geeft al vier jaar dansles aan de onderbouw bij een basisschool in Tilburg. In dit lesplan deelt ze niet alleen haar oefeningen, maar geeft ze ook tips over de omgang met de leerlingen. Hoe houd je bijvoorbeeld de aandacht van de kinderen erbij? Waar worden ze enthousiast van? En wat doe je met kinderen die niet gemotiveerd zijn?
Wat is vriendschap? Wanneer vind je iemand lief? Is dit voor iedereen hetzelfde? Deze vragen komen aan bod in deze dansles over vriendschap en liefde voor peuters en kleuters. Astrid Spit geeft in dit artikel tips over hoe je met hen over emoties kunt praten. En ze legt uit waarom vrij spelen zo belangrijk is voor het cognitieve, fysieke, sociale en emotionele welzijn van kinderen. In de dansles gaan jullie lezen, kleuren en dansen. Voor ieder wat wils!
Wil je lesgeven aan een groep met gemengde niveaus? Dan is improvisatie vaak een goede uitkomst. Daarmee zorg je dat alle leerlingen binnen de dansles aan creativiteit en expressie toekomen. Kun je dan niet aan technische doelen werken met zo’n groep? Juist wel! In dit lesplan voor jongeren gebruikt Ilja Geelen improvisatie om op verschillende niveaus tegelijkertijd aan danstechniek te werken. Namelijk aan principes van hedendaagse dans, zoals grounding, zwaartekracht, ademhaling, suspension & release. Met als metafoor: ballonnen.
Sta jij ook geregeld voor een nieuwe klas? Rimke Saan geeft danslessen op veel verschillende basisscholen. Daarom ontwikkelde ze een dansles rond het thema ‘sport’, want bijna alle kinderen beoefenen wel een sport die zij leuk vinden. In dit lesplan legt Rimke uit hoe je ook voetballen, zwemmen, tennissen en turnen dansant kunt maken. En hoe je daarmee de belevingswereld van leerlingen kunt prikkelen. Ook als je hen voor het eerst lesgeeft!
Haal die teddyberen maar van de zolder! Want 21 januari is de internationale dag van de knuffel. Daarom verwelkomt An-Sofie Maes je in de dansante wereld van de pluche dieren. Samen met de knuffels maken de peuters in dit lesplan kennis met verschillende ruimtelagen en het nabootsen van houdingen. Dit in combinatie met het trainen van sociale vaardigheden, zoals leiden en volgen. Dit lesplan is compleet met muzieksuggesties. Dans jij met je knuffel ook mee?
Voor dansdocent Rimke Saan is de leukste tijd van het jaar weer aangebroken. Want de maand december staat wat haar betreft voor FEEST! Onlangs vroegen haar leerlingen wanneer ze weer de ‘vuurwerkdans’ mochten doen. Daarom schreef Rimke haar feestelijke lesplan van vorig jaar op, om ook dit jaar met een knal af te sluiten. Een vrolijke dansles voor kinderen, gevuld met improvisatie-oefeningen en ballonnen, slingers, en cadeautjes. Leuk voor ieder feestje!
Carnaval. Je houdt ervan of niet, maar één ding is zeker: carnaval betekent FEEST! Dansen op zich is natuurlijk al een feestje, maar dansen over het thema carnaval betekent dubbele pret. Tijdens dit lesplan krijgen de peuters en kleuters hun mooiste outfit aan en leren ze spelenderwijs met hun lijf begrippen als ‘confetti’ en ‘serpentine’. Ze maken kennis met de zotte kleuren van carnaval en uiteraard mag de polonaise niet ontbreken.
Danslessen geven aan tweedeklassers in het voortgezet onderwijs is bijzonder. De leerlingen hebben tijdens de zomervakantie een metamorfose ondergaan: hun onbevangenheid heeft plaats gemaakt voor onzekerheid en impulsief gedrag. Welk lesprogramma werkt bij deze doelgroep? In dit artikel deelt Mirjam Schmidt haar lesprogramma voor de danslessen die zij geeft aan de tweede klas. In 8 weken maken zij niet alleen kennis met diverse musical dansstijlen, maar werken zij ook aan vaardigheden als samenwerken en presenteren.
Heb je ook wel eens moeite om het element ‘kracht’ te oefenen met kinderen? Want hoe maak je nou duidelijk wat het effect hiervan is op je bewegingen? In dit lesplan legt dansdocent Rimke Saan uit hoe je dit kunt verduidelijken door de 8 Efforts van Laban bewust in te zetten. Na deze dansles flikken, stoten en wringen je leerlingen door de zaal. En wie weet vragen ze je straks nog: ‘Juf, doe je die armbeweging deppend of eerder stotend?’
Hoe enthousiasmeer je kleuters voor dans en (beeldende) kunst? De Vlaamse dans- en kleuterdocent An-Sofie Maes bedacht een dansles waarin kunst en en dansvaardigheden samensmelten. Ze maakt daarvoor gebruik van afbeeldingen van kunstenaar Keith Haring. Want de vrolijke kleuren en eenvoudige vormen sluiten nauw aan bij de belevingswereld van jonge kinderen! In deze dansles oefenen kleuters de namen van de lichaamsdelen, het tellen tot 6, en zelf bewegingen verzinnen. Dit lesplan is compleet met muzieksuggesties en Spotify-afspeellijst. Veel dansplezier!
Ken je de oceaan stickers van de Albert Heijn? Ze inspireerden Rimke Saan om een lesplan te maken over de magie van de zee. Want onder water is zoveel te ontdekken! Scholen vissen die samen rond zwemmen. Grote zeehonden en haaien. Koraal dat over de bodem schuift. Soepele kwallen en slome zeesterren. In deze dansles komt dat allemaal aan bod. De leerlingen dansen verschillen dieren en planten na en ontdekken zo wat zich allemaal in de zee schuilhoudt. Met dit lesplan vul je met gemak vier danslessen. Dansplezier gegarandeerd!
SASKIA SAP
Saskia Sap is redacteur Werkplezier & Didactiek. Ze studeerde Pedagogiek aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en volgde de hbo-opleiding Docent Dans aan de Nel Roos Academie. Al meer dan 25 jaar is ze als docent en stagebegeleider verbonden aan de opleiding Docent Dans van de AHK. Daarnaast is zij gastdocent en examinator aan de mbo-dansopleiding PACT+. Haar eigen dansstudio heeft Saskia in 2019 overgedragen om meer tijd te hebben voor bestuurs-, opleidings- en onderzoekswerk. Zo is zij voorzitter en cursuscoördinator bij Dansbelang NBDO en voltooide zij aan de AHK een onderzoek naar dansend taal leren in groep 1 en 2 van het basisonderwijs. Momenteel werkt ze bij NEOS Cultuuronderwijs in Amersfoort als adviseur/projectleider kinderdagverblijven. Voor Dansdocent.nu deelt ze haar kennis en ervaring om anderen bij te scholen op het gebied van didactiek.
Dit artikel is Rimke’s derde lesplan waarin zij de digibord-apps van Nederlands Dans Theater test. Dit keer ging zij aan de slag met de app voor groep 7 en 8: The Statement. Daar bouwde ze een lesplan omheen met als thema: zelf dans maken. Door haar eigen lesplannen te bouwen rondom het materiaal uit de apps, zoekt Rimke uit hoe deze apps meer diepgang kunnen geven aan haar lessen. En andersom: wat zij als vakdocent ter verdieping kan toevoegen aan de apps.