Laban’s 8 Efforts: dynamische kwaliteiten in een les dansexpressie voor kinderen
Foto van Getty Images.
MUZIEK & LESMATERIAAL | Heb je ook wel eens moeite om het element ‘kracht’ te oefenen met kinderen? Want hoe maak je nou duidelijk wat het effect hiervan is op je bewegingen? In dit lesplan legt dansdocent Rimke Saan uit hoe je dit kunt verduidelijken door de 8 Efforts van Laban bewust in te zetten. Na deze dansles flikken, stoten en wringen je leerlingen door de zaal. En wie weet vragen ze je straks nog: ‘Juf, doe je die armbeweging deppend of eerder stotend?’
Dynamische kwaliteiten
Al lezend in het boek Body, Mind & Spirit in Action (2003) van de Amerikaanse danspedagoog Patricia Reedy, liep ik tegen een rijtje woorden aan dat ik al een tijdje niet meer had gezien:. de ‘8 Efforts’ van Rudolf Laban. Dat zijn: zweven, duwen, hakken, slaan, deppen, flikken, glijden en wringen. Volgens het boek geeft deze theorie mij als dansexpressie-docent extra woordenschat om kinderen creatief te stimuleren.
Deze kwaliteiten hebben we ook op de dansacademie geoefend in een les dansimprovisatie. Ik kan me nog herinneren hoe er toen een wereld voor me open ging. Want ik had nog nooit van de 8 Efforts gehoord. Deze acht bewegingskwaliteiten zijn allemaal een mix van tijd, kracht en ruimte, maar steeds in een andere combinatie.
Natuurlijk had ik wel door dat je elke beweging met een bepaalde kracht, tijd en ruimte kon uitvoeren. Zeker bij het maken van choreografieën dachten ik en mijn klasgenoten hier veel over na. Een armbeweging met veel kracht en een duidelijk richting. Of soms juist een draai, heel licht en zonder vorm. Maar pas toen we de dynamische kwaliteiten van Laban in de les behandelden, viel het kwartje dat je beweging op deze manier kan analyseren en verschillende kwaliteiten een naam kan geven.
Ik kan sindsdien heel bewust kijken naar mijn bewegingen en bedenken welke kwaliteiten ik gebruik en daar meer variatie in aanbrengen - of juist niet. En doordat ik er sindsdien ook in woorden uitdrukking aan kan geven, kan ik die kennis ook makkelijker overdragen aan mijn leerlingen bij het geven van danslessen.
Les dansexpressie met ninja’s en astronauten
Toen ik vorig jaar met mijn basisschoolleerlingen het element kracht oefenende, had ik allerlei plaatjes uitgeprint die voor mij een bepaalde inzet van kracht uitlokten. Zo had ik een ninja, waarbij leerlingen explosief en gericht slagen en trappen moesten geven in de ruimte. Er was een astronaut die in een steady tempo zonder tegendruk door de ruimte kon vloeien. En ik had een plas met modder waar kinderen zichzelf met veel moeite doorheen moesten wringen.
Eigenlijk was ik dus die 8 Efforts van Laban aan het behandelen, zonder dat ik dat bewust door had. Die kennis was namelijk inmiddels alweer een beetje weggezakt…
Nu ik ze weer ben tegengekomen in Body, Mind & Spirit in Action deel ik graag mijn lesplan met jullie, maar dan nu beter uitgewerkt aan de hand van Rudolf Laban’s theorie over beweging. Want zijn 8 Efforts zijn heel geschikt om het danselement kracht te oefenen. Het is een energie die je voelt in je lichaam en die de manier waarop je danst beïnvloedt. Bijvoorbeeld: als je heel zwaar beweegt, alsof je door de modder moet, ga je automatisch langzamer.
…
Benieuwd naar het lesplan? Log dan in!
MUZIEK & LESMATERIAAL - KINDEREN
Als dansdocent ben je veel tijd kwijt met voorbereiding. Uren die niet betaald worden. Vooral muziek zoeken voor een nieuwe les is een hels karwij. Wie kent er nog een leuk liedje over de winter? Of over vlinders? Leeuwen? Bijen? En welke oefening doen we daar bij? Help! Onze redacteur Muziek & Lesmateriaal schrijft artikelen met oefeningen en lesplannen voor danslessen voor kinderen. Deze worden vergezeld van muzieksuggesties, zodat jullie nooit meer lang hoeven te zoeken naar een geschikt muzieknummer!
In dit derde lesplan van Merel Caminada over elastiek/tricot werk je met je leerlingen aan ontspanning en aan samenwerking. De kinderen leren hun spieren bewust te ontspannen zonder de controle te verliezen over hun lichaam. Die ontspannen bewegingskwaliteit integreren ze vervolgens in een creatieve samenwerkingsopdracht. Zo leren ze tijdens het dansen de fysieke en mentale rust te behouden om te kunnen luisteren naar de ander. Ook in een opdracht waar ze eigenlijk dolenthousiast van worden en waardoor ze het liefst hyper door de zaal rennen!
Dit artikel is Rimke’s vierde en laatste lesplan waarin zij experimenteert met de digibord-apps van Nederlands Dans Theater op de basisschool. Dit keer gaat zij aan de slag met de dansapp voor groep 3 en 4: Parade. Zij onderzoekt hoe ze het thema schilderen kan behandelen met deze app. Daarmee geeft ze een eigen draai aan de app: ze gebruikt wel de werkvormen maar niet de thema’s. Rimke’s lesplannen over de NDT-apps zijn gratis, ook voor niet-leden van Dansdocent.nu.
In dit artikel deelt Rimke niet één nieuw lesplan, maar een reeks van vier lessen. De leerlingen van groep 5 gaan in deze lessen aan de slag met het thema samenwerken. Rimke haalde haar inspiratie uit de NDT dansapp voor groep 5 en 6: Dreamplay. Ze schreef eerder al een lesplan over de dansapp Cacti en binnenkort ook over de andere twee apps. In deze lesplannen experimenteert Rimke met de apps en deelt ze haar ervaringen van de basisschool waar zij werkt.
In dit lesplan van Merel Caminada gaan je leerlingen (6-9 jaar) weer aan de slag met elastiek. Dit keer werk je aan hun reactiesnelheid door hen te laten dansen als een elastiek dat door de lucht schiet. Je onderzoekt zo samen hoe je de knop in je hoofd kunt omschakelen om je lichaam direct te laten reageren. Dit ervaren ze als bevrijdend! Dit lesplan is het tweede in een reeks, maar kan ook als losse les worden gebruikt.
In dit lesplan van Merel Caminada gaan je leerlingen aan de slag met elastiek/tricot. Door dit materiaal te onderzoeken werk je met hen aan hun bewustzijn van spierspanning. Je onderzoekt samen hoe ze verschillende soorten spanning kunnen laten ontstaan in hun eigen lichaam en tussen twee lichamen in. Deze eerste dansles voor kinderen vormt de basis voor twee andere speelse lessen die binnenkort volgen.
Wil jij ook wat meer speelsheid in je danslessen brengen? In deze klassieke balletles voor kinderen combineert Saskia Sap danstechnische elementen met spel en creativiteit. Dansgevoel, techniek en elementen van spanning en uitdaging smelten samen in een speelse omgang met muzikaliteit. Met als belangrijkste spelregel: goed luisteren en reageren! De termen staccato en legato staan hierin centraal.
Maud Tielemans heeft onlangs een boek gepubliceerd: de Muzische Inspiratiegids Dansexpressie. Daarin deelt ze tal van dansactiviteiten voor leerlingen in het basisonderwijs. In dit artikel deelt ze een van de lesplannen uit haar boek, voor kinderen van 7 tot 9 jaar. In deze dansles, op basis van de voorstelling Rain van Anne Teresa de Keersmaeker, leren leerlingen zelf dansbewegingen creëren en maken ze hun eigen regen-choreografie. Die combinatie van kijken en creëren is waardevol, vertelt Maud.
Ditmaal schrijft Rimke Saan een lesplan over ‘de aarde’. Ze begon deze keer zonder inspiratie met haar zoektocht naar een nieuw lesthema. Maar ze eindigde met een dansles waar haar leerlingen veel plezier aan beleefden! De planeet aarde is namelijk een thema waar leerlingen uit groep 3 tot en met 5 veel interesse voor hebben, en waar je alle kanten mee op kan. In dit lesplan neemt Rimke je mee naar ons heelal met zwevende planeten, en van kolkende zeeën naar lava-spuwende vulkanen.
Dit jaar is het thema van de kinderboekenweek ‘Bij mij thuis’. Daarom heeft Astrid Spit een lesplan bedacht aan de hand van het prentenboek Bij ons in de straat. In deze dansles leren de kinderen dat ieder thuis er net even anders uitziet. De les is geschikt voor de lessen peuter- en kleuterdans bij jou in de dansschool, én voor kinderen in groep 1 tot en met 4. Met suggesties hoe je de oefeningen voor basisschoolleerlingen uitdagender kunt maken.
Ditmaal schrijft Rimke Saan haar lesplan geïnspireerd op het prentenboek De parkiet, de zeemeermin en de slak van Annemarie Haeringen. Hoewel de titel weinig verklapt, neemt dit boek je mee in het leven van de beroemde kunstenaar Henri Matisse. Het boek illustreert hoe hij het schilderen inruilde voor het maken van kunstwerken van knipsels. In deze dansles ervaren leerlingen (uit groep 4 en 5) hoe zij kunnen schilderen met hun hele lichaam.
Lesgeven op een school waar de kinderen de Nederlandse taal niet zo goed spreken en de spanningsboog kort is. Hoe doe je dat? Simone Narraina geeft al vier jaar dansles aan de onderbouw bij een basisschool in Tilburg. In dit lesplan deelt ze niet alleen haar oefeningen, maar geeft ze ook tips over de omgang met de leerlingen. Hoe houd je bijvoorbeeld de aandacht van de kinderen erbij? Waar worden ze enthousiast van? En wat doe je met kinderen die niet gemotiveerd zijn?
Sta jij ook geregeld voor een nieuwe klas? Rimke Saan geeft danslessen op veel verschillende basisscholen. Daarom ontwikkelde ze een dansles rond het thema ‘sport’, want bijna alle kinderen beoefenen wel een sport die zij leuk vinden. In dit lesplan legt Rimke uit hoe je ook voetballen, zwemmen, tennissen en turnen dansant kunt maken. En hoe je daarmee de belevingswereld van leerlingen kunt prikkelen. Ook als je hen voor het eerst lesgeeft!
Voor dansdocent Rimke Saan is de leukste tijd van het jaar weer aangebroken. Want de maand december staat wat haar betreft voor FEEST! Onlangs vroegen haar leerlingen wanneer ze weer de ‘vuurwerkdans’ mochten doen. Daarom schreef Rimke haar feestelijke lesplan van vorig jaar op, om ook dit jaar met een knal af te sluiten. Een vrolijke dansles voor kinderen, gevuld met improvisatie-oefeningen en ballonnen, slingers, en cadeautjes. Leuk voor ieder feestje!
Heb je ook wel eens moeite om het element ‘kracht’ te oefenen met kinderen? Want hoe maak je nou duidelijk wat het effect hiervan is op je bewegingen? In dit lesplan legt dansdocent Rimke Saan uit hoe je dit kunt verduidelijken door de 8 Efforts van Laban bewust in te zetten. Na deze dansles flikken, stoten en wringen je leerlingen door de zaal. En wie weet vragen ze je straks nog: ‘Juf, doe je die armbeweging deppend of eerder stotend?’
Ken je de oceaan stickers van de Albert Heijn? Ze inspireerden Rimke Saan om een lesplan te maken over de magie van de zee. Want onder water is zoveel te ontdekken! Scholen vissen die samen rond zwemmen. Grote zeehonden en haaien. Koraal dat over de bodem schuift. Soepele kwallen en slome zeesterren. In deze dansles komt dat allemaal aan bod. De leerlingen dansen verschillen dieren en planten na en ontdekken zo wat zich allemaal in de zee schuilhoudt. Met dit lesplan vul je met gemak vier danslessen. Dansplezier gegarandeerd!
De Kinderboekenweek vindt van 5 tot 16 oktober plaats en heeft dit jaar als thema: Gi-Ga-Groen. Daarin staat de natuur om ons heen centraal. Rimke focust zich daarom in haar kant-en-klare lesplan voor oktober op kriebelbeestjes. Oftewel, de kleine beestjes rondom huis. Zoals kevers, vlinders en bijen. In deze dansles gaan kinderen (6 tot 10 jaar) kriebelen, schudden, krioelen en kruipen. Een leuke dansles voor op de basisschool én op de dansschool, op basis van Mijn eerste natuurboek.
Rimke Saan heeft soms het gevoel dat kinderdansjes wat meer creativiteit kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld omdat de kinderen het hele dansje niet van plek verwisselen. In dit artikel vertelt Rimke hoe je op een simpele manier een leuke choreografie voor kinderen kunt maken. Door te spelen met tijd, kracht en ruimte wordt een dans veel interessanter. Per leeftijdsgroep krijg je in dit artikel tips om direct mee aan de slag te gaan.
De Stenenspringer is een verhaal over een jongen en een kraai die op avontuur gaan in Australië. Ze komen verschillende dieren tegen die ze nadoen onderweg. Dit prentenboek is ideaal om te gebruiken voor een dansles! In dit lesplan van Rimke Saan vindt je allerlei oefeningen die je aan de hand van dit boek (of zonder boek) kan gebruiken! Een kant en klaar lesplan met afspeellijst om de fantasie van je jonge leerlingen te prikkelen.
Dansdocent Rimke Saan wil graag de hersenen van haar leerlingen prikkelen met muziek. Daarom heeft ze een lesplan gemaakt met muziek uit verschillende culturen, zodat haar leerlingen van 4-8 jaar diverse ritmes kunnen oefenen. Ze reist al dansend van land naar land. Muziek uit onder andere Nederland, Griekenland en Mexico komt voorbij. In elk land luisteren we naar de muziek en dansen we de dans die daarbij hoort. Uiteraard compleet met muzieksuggesties en Spotify afspeellijst!
Dansdocent Rimke Saan luistert de hele dag door naar muziek. Ze is ook altijd geïnteresseerd geweest in het gebruik van muziek tijdens danslessen. Maar wat zijn eigenlijk de officiële leerdoelen voor muziek in het dansonderwijs? In Nederland en daarbuiten? En hoe kan je die met kinderen van basisschoolleeftijd oefenen? Lees verder voor een lesplan ‘muziek in de dansles’, uiteraard compleet met muzieksuggesties en Spotify afspeellijst!
De wereld om ons heen veranderde begin februari in een winter wonderland. Rimke Saan kreeg van dit prachtige plaatje direct inspiratie voor dansopdrachten met als thema winter. De opdrachten uit dit artikel prikkelen de fantasie van de kinderen die waarschijnlijk allemaal in de sneeuw gespeeld hebben. Vanwege de lockdown zijn de opdrachten dit keer zowel toegespitst op Zoom-lessen als op basisschool lessen én geschikt als losse opdrachten. Zo kan iedereen er weer even tegenaan!
Elk jaar beginnen we met goede voornemens. Maar waar haal je de inspiratie voor je danslessen vandaan? Een nieuw jaar is voor Rimke Saan geen tovermiddel voor nieuwe inspiratie. Daarom is ze op zoek te gaan naar inspiratiebronnen voor haar danslessen met kinderen. Ze maakte een lijst met daarin de leukste Youtube-video’s, de mooiste boeken en de prachtigste muziek. Na dit artikel zit je bomvol goede ideeën om nieuwe danslessen mee te maken!
Houd jij ook zo van de kerst? De gezellige sfeer en mooie lichtjes die s’avonds verschijnen? In deze dansles gaan we gebruik maken van die lichtjes! In een donkere zaal dansen kinderen de sterren van de hemel. Dit is niet alleen maar leuk, dansen in het donker verbetert hun lichaamsbewustzijn. Verder krijg je leuke oefeningen om in je dansles te gebruiken, muziektips, en reacties van leerlingen die de oefeningen hebben uitgeprobeerd.
Houd jij ook zo van de herfst? In dit artikel gaan we aan de slag met herfstbladeren, spinnenwebben en pompoenen. Themagericht werken in de dansles is niet alleen leuk, maar ook slim: het stimuleert creativiteit bij leerlingen! Daarom heeft Rimke Saan leuke improvisatieopdrachten bedacht en een herfstig tintje gegeven. Zo ontdekken de kinderen in jouw dansles nieuwe manieren van bewegen en zijn ze zowel fysiek als mentaal actief betrokken.
Na de kennismakingslessen is het tijd voor meer dansante beweging. Ontdek wat ‘dansacties’ zijn en waarom Rimke Saan ze graag gebruikt aan het begin van het jaar om leerlingen in beweging te zetten. Verder krijg je een complete dansles om mee aan de slag te gaan! Deze oefeningen zijn ontzettend fijn voor een beginnersles of op een basisschool, maar zéker ook toe te passen voor meer ervaren groepen.
Komende weken beginnen dansdocenten weer met het geven van danslessen. Hoe zorg je voor een spetterende start? Waar moet je rekening mee houden bij nieuwe leerlingen? In dit artikel geeft Rimke Saan je tips en concrete oefeningen en muzieksuggesties mee. Ze bespreekt de introductie van de les, alternatieven voor het welbekende namenrondje en het belang van kennismaken voor de groepsvorming. Bij elk onderwerp vind je oefeningen terug, inclusief differentiatie voor verschillende leeftijden. We wensen je een goede start van dit seizoen!
Dansdocent Emily van Kampen is één van de winnaars van de winactie van Dansdocent.nu. In reactie op het sluiten van de dansscholen, vroegen we jullie om je video-dansles naar ons op te sturen. Daaruit kozen we de filmpjes van dansdocenten die van een noodzaak een deugd maakten en bij wie het onmogelijk was om stil te blijven zitten. Bij Emily vielen we voor haar enthousiasme en het interactieve element van haar dansoefening: de Samsonrock. Ze verwerkte bovendien tekst en smilies in haar video om het nog leuker en toegankelijker te maken voor jong publiek. Nieuwsgierig geworden? Bekijk de video en lees snel verder!
Dansdocent Silvia Opstal is één van de winnaars van de winactie van Dansdocent.nu. In reactie op het sluiten van de dansscholen, vroegen we jullie om je video-dansles naar ons op te sturen. Daaruit kozen we de filmpjes van dansdocenten die van een noodzaak een deugd maakten en bij wie het onmogelijk was om stil te blijven zitten. Bij Silvia bewonderen we hoe ze het motto ‘the show must go on’ belichaamt. De dansles is in één take opgenomen en dat de hond spontaan mee gaat ‘wandelen in het bos’ lijkt haar niet te deren. Het zorgt juist voor extra plezier!
Hoe werkt het brein en hoe leren we dansen? Als we dat begrijpen kunnen we onze danslessen structuren om zowel het brein als het lichaam motiveren. Het boek Brain-Compatible Dance Education van de Amerikaanse danspedagoge Anne Green Gilbert (2006) verwerkt inzichten over hoe de hersenen informatie verwerken in een methode voor danseducatie. Ze reikt een 5-stappen-lesplan met daarbij de ‘BrainDance warm-up’ aan. In dit artikel vertel ik je over Gilbert’s methodiek en geef ik enkele inspirerende praktijkvoorbeelden! Is jouw brein er klaar voor?
Rimke Saan
Rimke Saan is redacteur Muziek & Lesmateriaal voor kinderen. In 2019 studeerde ze af aan de opleiding Docent Dans bij ArtEZ in Arnhem. Rimke geeft all-round lessen op verschillende dansscholen aan verschillende doelgroepen. Verder werkt ze als dansdocent op de middelbare school en doet zij vaak projecten in het basisonderwijs. Voor Dansdocent.nu schrijft ze inspirerende lesplannen voor jongeren, met didactische tips en muzieksuggesties! Hiervoor was Rimke redacteur Young Dance Professional (2019/2020) en redacteur Muziek & Lesmateriaal voor kinderen (2020/2021) en jongeren (2021/2022).
Dit artikel is Rimke’s derde lesplan waarin zij de digibord-apps van Nederlands Dans Theater test. Dit keer ging zij aan de slag met de app voor groep 7 en 8: The Statement. Daar bouwde ze een lesplan omheen met als thema: zelf dans maken. Door haar eigen lesplannen te bouwen rondom het materiaal uit de apps, zoekt Rimke uit hoe deze apps meer diepgang kunnen geven aan haar lessen. En andersom: wat zij als vakdocent ter verdieping kan toevoegen aan de apps.