Nieuw boek over Rudolf Laban onthult hoe zijn dansnotatie de wereld veranderde

GESCHIEDENIS | Labanotatie is bij dansers bekend als een systeem om beweging op te schrijven. Maar hoe belandde deze dansnotatie in fabrieken, ziekenhuizen en boardrooms? Het nieuwe boek Making Movement Modern van Whitney Laemmli vertelt het fascinerende en soms duistere verhaal.

van expressionistische dans naar fabriekshal

Het boek Making Movement Modern volgt Labanotatie – het systeem van lijnen, stippen en strepen dat Rudolf Laban in de jaren twintig van de vorige eeuw ontwikkelde – van zijn oorsprong in de expressionistische dans en Austro-Hongaarse militaire discipline tot de toepassing ervan in fabrieken en kantoren. Laban was ervan overtuigd dat beweging de belangrijkste invloed was op het menselijk organisme en zocht naar manieren om die beweging te beheren en te sturen. Onderzoekers, politici, antropologen, psychiaters en computerwetenschappers grepen allemaal naar hetzelfde systeem. In de naoorlogse periode werd Labanotatie in de VS en het VK ingezet om uitgeputte fabrieksarbeiders te stimuleren, mensen met psychische aandoeningen te behandelen, sollicitanten voor kantoorjobs te screenen en ideeën over rasverschillen te herzien. Tegen de jaren tachtig was het systeem zelfs gedigitaliseerd en opgenomen in computersystemen voor het analyseren en nabootsen van menselijke beweging.

Making Movement Modern: Science, Politics, and the Body in Motion verscheen op 24 februari 2026 bij University of Chicago Press en is te koop als paperback (€37,99) via bol.com.

Labanotatie als politiek instrument

Het meest onthullende deel van het boek gaat over de politieke dubbelzinnigheid van Laban en zijn systeem. Laban bood Labanotatie aan een verrassend breed publiek aan: het was een techniek die bevrijding door expressieve beweging beloofde, maar tegelijk werd ingezet bij fascistische optredens van zogenaamd ‘puur Arische cultuur’ in nazi-Duitsland. Na de oorlog kwamen Laban-gebaseerde systemen terecht in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk, waar ze werden gebruikt om verdwijnende volksculturen te documenteren, Holocaustoverlevenden te behandelen en fabrieksarbeiders productief te houden. De recensie in Public Seminar noemt het boek een prikkelende studie die de lezer dwingt opnieuw na te denken over wat beweging betekent en wie er belang bij heeft die te controleren.

Over Whitney Laemmli

Whitney E. Laemmli is historicus van wetenschap, technologie en het menselijk lichaam, en universitair docent aan het Pratt Institute in New York. Naast Making Movement Modern publiceerde ze eerder over de geschiedenis van de balletspitzen, de seksuele revalidatie van paraplegie-patiënten na de Tweede Wereldoorlog, en de relatie tussen technologie en religie. Ook is ze bijdrager aan Dance & Science in the Long Nineteenth Century, een verzameling essays uit 2025 over hoe dans en wetenschap elkaar beinvloeden. Momenteel werkt ze aan een tweede boek over de vraag of het lichaam een rol speelt bij het opslaan en communiceren van gedachten en emoties.

Bronnen

Internationaal, BoekenJacqueline de KuijperBoeken, Danstherapie, Choreograferen, Dansen, boeken, Dansgeschiedenis, Onderzoek, dansonderzoek, Danswetenschap