"Kunst is een vergeten pijler voor onze gezondheid" zegt Daisy Fancourt in haar nieuwe boek
BOEK | Voeding, slaap, beweging en natuur – dat zijn de vier pijlers van een gezond leven. Maar er is een vijfde pijler die we vergeten: kunst. Dat bewijst Brits onderzoeker Daisy Fancourt aan de hand van tientallen jaren wetenschappelijk bewijs in haar boek Art Cure. Nu vertaald naar het Nederlands: Kunst als medicijn.
Kunst als medicijn
De Britse hoogleraar psychobiologie en epidemiologie Daisy Fancourt identificeert kunst als de "vergeten vijfde pijler" van gezondheid – naast voeding, slaap, lichaamsbeweging en contact met de natuur. Ze heeft daarvoor resultaten verzameld uit duizenden wetenschappelijke onderzoeken naar de invloed van kunst op ons welbevinden. Om een kip-en-eivraag uit te sluiten keek ze daarbij specifiek naar de effecten van kunstparticipatie – los van factoren als gender, gezondheid en sociaal-economische status. De voordelen zijn breed: minder stress, vertraging van veroudering, minder kans op depressie, dementie, chronische pijn en hart- en vaatziekten. "Het is een bizar goed bewaard geheim", zegt Fancourt. "Terwijl kunst een recht is." Ze verwijst daarbij naar artikel 27 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens.
“Bij kunst wordt vaak gedacht aan dans, poëzie, beeldhouwen, schilderen of het bespelen van een instrument. Voor mij is het breder. Het gaat er namelijk om wat kunst bewerkstelligt in onze hersenen en ons lichaam. Het moet een aantal artistieke elementen bevatten: creativiteit, verbeelding, het aanspreken van meerdere zintuigen. Die kunnen er ook zijn als je goocheltrucs leert, hout bewerkt, tuiniert, verjaardagskaarten maakt, van alles.”
Haar boek Kunst als medicijn: de wetenschap van kunst en gezondheid – een vertaling van Art Cure: The Science of How the Arts Transform Our Health – verscheen op 7 mei 2026 bij uitgeverij Ten Have. Het boek telt 365 pagina's en is te koop bij Uitgeverij Ten Have, in de boekhandel, en via bol.com voor € 27,99. Het boek is ook beschikbaar als audioboek op Spotify.
vijftien jaar onderzoek
Fancourt deed vijftien jaar onderzoek naar de gezondheidseffecten van kunst. Ze promoveerde op onderzoek naar het effect van drumlessen in groepsverband op angst en depressie – die namen af, en dat effect was ook terug te zien in biologische markers: een afname van het stresshormoon cortisol en verhoogde activiteit van bij de afweer betrokken cytokines. In 2019 schreef Fancourt voor de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) een stand-van-zakenrapport over de rol van kunst in het bevorderen van gezondheid en welzijn. Ze analyseerden 900 publicaties. “Het was voor mij een belangrijk moment”, zegt Fancourt. “Pas toen realiseerde ik me hoe stevig en divers het bewijs was dat kunst de gezondheid kan bevorderen.”
Kunst beleven is ook goed voor de mentale gezondheid. Maar voor de fysieke gezondheid geldt: zelf dansen is effectiever dan naar dans kijken. Hoeveel kunst moeten we dan consumeren? Er is geen hard wetenschappelijk bewijs voor die exacte hoeveelheid. Haar advies: "Iedere dag tussen de 10 en 20 minuten kunst beoefenen. En varieer in kunstvormen – de ene is goed voor je fysiek, de andere voor sociale interactie." Voor dansdocenten is dit een krachtige boodschap: een dansles is geen luxe, maar een directe bijdrage aan de gezondheid van leerlingen.
“Nu is vastgesteld dat kunst allerlei gunstige effecten heeft op gezondheid, richt het onderzoek zich de laatste jaren steeds meer op de achterliggende mechanismen. We maken hersenscans, kijken naar de aanmaak van zenuwcellen, volgen afweermoleculen en stoffen die bij emoties en stemmingen betrokken zijn, we kijken naar de expressie van genen. Er zijn intussen honderden mechanismen geïdentificeerd. Sommige zijn psychologisch, andere biologisch, sociaal of ze houden verband met gedrag. Vaak spelen er meerdere mechanismen tegelijkertijd.”
Over Daisy Fancourt
Daisy Fancourt (1990) groeide op in een muzikaal gezin in Londen – haar vader Howard Goodall is componist van musicals en koormuziek. Haar moeder was muziekagent voor koordirigenten en organisten. Ze studeerde muziek in Oxford en stapte daarna over naar de wetenschap. Ze is hoogleraar psychobiologie en epidemiologie aan University College London en directeur van het WHO Collaborating Centre for Arts and Health. Ze publiceerde meer dan driehonderd wetenschappelijke artikelen en won meer dan twintig academische prijzen. Eerder schreef ze het wetenschappelijke handboek Arts in Health: Designing and Researching Interventions (2017, Oxford University Press). Art Cure is haar eerste boek voor een breed publiek.
Bronnen
Ten Have. (2026). Kunst als medicijn: de wetenschap van kunst en gezondheid. Geraadpleegd op 30 mei 2026.
LKCA. (2026, mei). Het gunstige gezondheidseffect van kunst is 'the best kept secret' in de wetenschap. Geraadpleegd op 30 mei 2026.
Kapteijns, M. (2026, 20 mei). Kunst is een vergeten pijler onder onze gezondheid. NRC. Geraadpleegd op 30 mei 2026.